Zirve Deneme 1

1.

Nitelikli bir sanat müziği dinleyen, yüksek kalitede bir resim ve heykel seyreden, üstün nitelikte şiir, roman ve hikâye okuyan, kısaca özgün bir sanat yapıtını alımlayan bir kimsenin değişmemesi mümkün mü? Sanatların bu dönüştürücü gücüne inanan sanatçı, alımlayıcının istediğini değil; kendi yaratıcı hayal gücünün, deneyimlerinin ve birikimlerinin ürettiklerini onun önüne çıkarmak durumundadır. Sanatçı böylece geçmişten yararlanarak şimdide geleceği tasarlayan bir yaratım süreci içinde yol alır, kendisini yapıtlarında dönüştürdükçe çevresindekileri de dönüşüme uğratır.

Bu parçanın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?

2.

“Dilsel Belirlenimcilik” (Linguistic Determinism), düşüncenin tamamen dil tarafından sınırlandırıldığını; yani dilimizde kelimesi bulunmayan bir şeyi düşünemeyeceğimizi savunur. Bu kuramın aşırı versiyonu eleştirilse de, “zayıf versiyonu” hâlâ kabul görmektedir: Dil, düşünceyi dikte etmez ama onu “yönlendirir”. Örneğin, renkler için çok sayıda kelimeye sahip olan bir toplumun bireyleri, doğadaki renk tonlarını fark etmede daha hızlı ve hassastır. Dil, zihnimizin taktığı ve dünyayı belli renklerde görmemizi sağlayan bir gözlüktür.

Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

3.

(I) İnsanoğlunun gökyüzüne olan merakı, tarihin en eski dönemlerinden beri hem bilimi hem de sanatı beslemiştir. (II) Antik medeniyetler yıldızların hareketlerini izleyerek takvimler oluşturmuş, yönlerini bulmuşlardır. (III) Teleskobun icadıyla birlikte bu gözlemler yerini evrenin derinliklerini anlamaya çalışan modern astronomiye bırakmıştır. (IV) Bu alandaki çalışmalar günümüzde devasa bütçeli uzay ajansları tarafından yürütülmektedir. (V) Uzay araştırmalarında kullanılan teknolojiler, günlük hayatımızda kullandığımız birçok aracın da temelini atmıştır. (VI) Örneğin uydular sayesinde elde edilen iletişim hızı ve hassas hava tahminleri bu teknolojinin doğrudan bir sonucudur.

Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf numaralanmış cümlelerin hangisiyle başlar?

4.

Felsefenin ürettiği kavramlar sinemada hareket ve zaman imgeleriyle oluşturulur. Sinema ve düşünce ilişkisini ele alan Deleuze sinemayı salt eğlence aracı olmaktan çıkarmış, onu hareket ve zaman imgesi olarak iki temel noktadan ele almıştır. Deleuze’e göre sinema felsefe kadar pek çok konuyu dert edinmiştir. Kavram aklın, imge görselliğin malzemesidir. Buradan hareketle felsefi kavramlar filmlerle imgeye dönüşmektedir denilebilir. Deleuze bu yüzden sinemayı felsefeyle düşünsel bir ortaklık içinde ele alır. Böylelikle felsefedeki hareket problemine sinema yeni bir ufuk açmıştır.

Bu parçaya göre Deleuze ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

5.

Bilimkurgunun ne olduğu ülkemizde tam olarak bilinmiyor. Televizyonda izlediğimiz dizilerin ve sinema filmlerinin etkisi ile bilimkurgu denince sadece uzay üzerine yazılıp çizilmiş eserler akla geliyor. Bu da yanlış bilgilenmekten kaynaklanıyor. Oysaki bilimkurgu eserlerinde sadece uzay değil, bilimin girdiği her alan işlenebilir. Zamanda yolculuk, uzay yolculuğu, ışınlama, bilgisayarlar, robotlar, siborglar, sibernetik sistemler, genetik mühendisliği, ruh ve düşünce nakli, kuvvet alanları, hiper uzaylar, telekinezi, telepati, ufo'lar, zaman makinesi, lazer araçları, çevre kirlenmesi, düşünce okuma cihazları, beyin dalgaölçerleri bilimkurgu eserlerinin konusunu oluşturmaktadır.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

6.

Manyetik pusula iğnesi kuzeyi gösterir, iğne aynı zamanda eğilir, yani bir ipin ucuna asıldığı zaman genellikle bir ucu aşağı doğru bakar. Bundan başka iğnenin eğikliği de dünya üzerinde bulunduğu yere göre değişir. Manyetik kutuplarda iğne bir ucu üzerinde durur. Ekvatorda yataydır. Acaba bu neden? William Gilbert bunun cevabını bulmuştur. Mıknatıs taşı dediğimiz, mıknatıs özelliği gösteren kaya parçasından dünyanın küçük bir modelini yaptı. Bu modele «küçük dünya» anlamına gelen terrella adını verdi ve bunun üzerine birtakım küçük demir iğneler yerleştirdi. İğnelerin duruşu tamamen pusula iğnesininki gibiydi. İğneler, sadece mıknatıs taşının kuzey kutbunu göstermekle kalmıyor, tıpkı dünya yüzeyi üzerindeki pusula, iğnesinin yaptığı gibi, farklı yerlerde değişik açılar altında eğik bir durum alıyordu. Böylece Gilbert, dünyanın da manyetik kutupları coğrafî kuzey ve güney kutuplarının yakınında olan bir mıknatıs olduğunu gösterebilmişti.

Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

7.

Batı uygarlığının hızlı ilerleyişi yanında bizim adım atışlarımız Mehter havasına uygun. Bir ileri bir yerinde say, bir ileri, bir yerinde say. Hattâ hattâ çaktırmadan bir iki adım da geri! Vapur gidiyor. İnsanlar gazetelerini okuyorlar. Ben gazeteleri buruşturup bir yana koyuyorum. Eski bir defter açıyorum. Yarım kalmış bir öykünün kişileri karşımda. Tanıyamıyorum onları, aylar geçmiş tanışalı. Şimdi yabancılaşmışlar. Bana kızgınlar, dargınlar sanki. Yaratmak istediğiniz, ama yaratamadığınız düş kişilerinin kırgınlığı. Flaubert gibi, “Şimdi gerçeğe dönelim Madam Bovary ne olacak?” gibilerden düşünceler içimde kıpırdıyor.

Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisinden yararlanılmamıştır?

8.

Sinemanın başlangıç evresindeki mutlak özgüveninin, tarihsel süreçte ivme kaybederek bir aşınmaya uğradığı söylenebilir. Deleuze, bu ontolojik dönüşümü “eylem-imajın krizi” olarak nitelerken Godard, söz konusu estetik gerilemenin temel müsebbibi olarak sesli sinemayı (talkies) işaret eder. Montaj estetiğinden bu vazgeçiş süreci, Bazin gibi yetkin sinema kuramcılarını dahi etkilemiş; montajın devre dışı bırakılmasının sinemanın hakikate ve gerçekliğe çok daha derinden nüfuz etmesine olanak tanıyacağı düşüncesini doğurmuştur. Neticede, montaj prensiplerini evrensel bir düzlemde formülleştiren Griffith sineması, yerini aşamalı olarak montajsız anlatım biçimlerinin hâkimiyetine bırakmak durumunda kalmıştır.

Bu parçaya göre aşağıdakilerin hangisine ulaşılabilir?

9.

(I) İyi bildiğim ilk ağaçlar, çocukluğumun geçtiği evin bahçesindeki elma ve armut ağaçlarıydı; ancak bu durum sanıldığı gibi kırsal ve pastoral bir yaşamın parçası değildi. (II) Evimiz, Londra’dan yetmiş kilometre uzakta, 1920’li yılların tipik bir banliyösünde yer alan ve komşu evle bitişik duvarı olan sıradan bir yapıydı. (III) Bahçemiz ise yarım dönümden bile küçük, her metrekaresi özenle sınırlandırılmış minik bir arka alandan ibaretti. (IV) Komşularımızın daha geleneksel ve düzenli arazilerinin yanında bizim bahçemiz, anormal ve hatta biraz da gülünç bir görünüme sahipti. (V) Bahçemiz adeta devasa bir taşra malikanesinin sebze bahçesinden koparılmış küçük bir parça gibi görünmek için nafile bir çaba harcıyordu. (VI) Fakat bu bodur ağaçların mevsimi geldiğinde sunduğu bereketli meyveleri gören hiç kimse, babamın bu küçük bahçeye gösterdiği gayreti bir çılgınlık olarak görmüyordu.

Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf numaralanmış cümlelerin hangisiyle başlar?

10.

Küresel iklim değişikliği, sadece meteorolojik bir sorun değil, aynı zamanda derin bir “iklim adaletsizliği” meselesidir. Tarihsel sürece bakıldığında, atmosfere salınan sera gazlarının ve sanayi atıklarının ezici bir çoğunluğu, küresel kuzeyin gelişmiş, zengin sanayi ülkeleri tarafından üretilmiştir. Ancak iklim krizinin getirdiği kuraklık, kıtlık, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olayları gibi yıkıcı sonuçlardan ilk ve en şiddetli etkilenenler, karbon salınımında neredeyse hiçbir payı olmayan küresel güneyin yoksul, gelişmekte olan ada ve tarım ülkeleridir. Bu topluluklar, krizin müsebbibi olmadıkları halde onun bedelini hayatlarıyla, göç dalgalarıyla ve ekonomik çöküşlerle ödemektedir. Dolayısıyla çevre bilinci, küresel ölçekte bir sosyal ve ekonomik adalet mücadelesiyle birleştirilmediği sürece iklim krizine kalıcı bir çözüm bulmak imkansızdır.

Bu parçada asıl vurgulanmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

11.

Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımı, bilgiyi öğrenenden bağımsız dışarıda var olan ve pasif biçimde zihne aktarılan dondurulmuş bir nesne olarak gören geleneksel anlayışı reddeder. Bu modele göre öğrenme; bireyin karşılaştığı yeni verileri kendi ön bilgileri, deneyimleri ve zihinsel şemaları aracılığıyla süzerek aktif biçimde anlamlandırma ve yeniden inşa etme sürecidir. Öğrenci, bilgiyi doğrudan ezberleyen pasif bir alıcı değil; soru soran, hipotez kuran ve çevreyle girdiği etkileşim üzerinden kendi öznel hakikatini oluşturan sürecin merkezindeki aktördür. Öğretmen ise bilgiyi paketleyip sunan bir aktarıcı olmaktan çıkıp öğrencinin zihinsel keşif yolculuğuna rehberlik eden bir kolaylaştırıcıya dönüşür. Bu pedagojik modelde anlam; hazır olarak dışarıdan alınmaz, bireyin zihinsel çabası ve yaşantılarıyla anlamlandırıldığı ölçüde kalıcı kılınır.

Bu parçaya göre yapılandırmacı öğrenme modeliyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

12.

Beynin en temel kabiliyetlerini bile anlamış değiliz aslında, mesela çarpım yapma, yürüme veya bir kediyi bir kâseden ayırma kabiliyetini. Bu sorular kolay cevaplanmayabilir, ama zihnin gizemli güçleri olduğu şeklindeki yaklaşımın işe yarayacağına inanmıyorum. Zamanla beynin işlevlerini normal biyolojik kavramlarla açıklayabileceğimize inanıyorum.

Bu sözler aşağıdaki soruların hangisine karşılık söylenmiş olabilir?

13.

Psikiyatrik tip ve bozuklukları haber veren kişilik özellikleri ve eğilimlerinin mirası fizikseldir ve kalıtsallık psikoterapinin sınırını belirler. Bu sınırlar nevrotik bozukluğun tedavisinde görece önemsizdir ama psikotik bozukluğun tedavisinde gayet önemlidir; en önemli olduğu yerse sağlıklı kişilerin, yani tanımı gereği dünyaya gelirken ne olmak için donatıldılarsa onu olmaya en yakın olanların psikanalizidir.

Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

14.

“Ancak bu sinyal yalnızca yapraklardan havaya yayılmaz; aynı zamanda kökler aracılığıyla topraktaki diğer bitkilere de iletilir.”

(I) Bitkiler, sandığımızın aksine çevreleriyle sürekli iletişim halinde olan sosyal organizmalardır. (II) Bir böcek saldırısına uğrayan bitki, yapraklarından özel uçucu kimyasallar salgılayarak komşu bitkileri tehlikeye karşı uyarır. (III) Uyarıyı alan diğer bitkiler, savunma mekanizmalarını önceden aktif hale getirerek böceklere karşı kimyasal koruma üretmeye başlarlar. (IV) “Wood Wide Web” olarak adlandırılan bu yeraltı ağı, kökler ile mantarlar arasındaki ortaklık (mikoriza) sayesinde ormandaki devasa bir bilgi ve besin takası platformuna dönüşür. (V) Doğanın bu gizli interneti sayesinde, bir ağacın başına gelen talihsizlik tüm orman tarafından duyulur.

Yukarıdaki numaralanmış yerlerin hangisine, tırnak içindeki cümle getirilmelidir?

15.

“FOMO” (Fear of Missing Out), yani gelişmeleri kaçırma korkusu, siber psikolojinin en popüler araştırma konularından biridir. Akıllı telefonlarımızı günde yüzlerce kez kontrol etmemizin, tatildeyken bile sürekli hikâyelere bakmamızın arkasındaki itici güç budur: “Şu an başkaları çok eğleniyor, harika bir deneyim yaşıyor ve ben bunu kaçırıyorum.” Dijital kültür, herkesin hayatının sadece en parlak, en mutlu ve en yapay anlarını sergilediği devasa bir vitrin tasarlamıştır. Bu vitrine bakan birey, kendi sıradan ama gerçek hayatını başkalarının kurgulanmış mükemmelliğiyle kıyaslar ve kronik bir tatminsizlik girdabına sürüklenir. Kaçırdığımız şey aslında başkalarının hayatı değil, kendi “şu an”ımızdır.

Bu parçanın son cümlesiyle vurgulanmak istenen temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

16.

Kültür sosyolojisinde, bir toplumun kendi kültürel değerlerini ve yaşam biçimini dünyanın merkezine koyarak diğer tüm kültürleri bu ölçüte göre değerlendirmesi, yargılaması ve genellikle “aşağı” görmesi eğilimine “etnosantrizm” (etnik merkezcilik) denir. Etnosantrik bir bakış açısına sahip olan birey veya topluluk, kendi yeme alışkanlıklarını, inançlarını, aile yapısını ve ahlak kurallarını “doğal, doğru ve ideal” kabul eder. Başka toplumların kendilerinden farklı olan pratiklerini ise “barbarca, ilkel, tuhaf ya da sapkın” olarak nitelendirir. Bu durum, toplumlar arasında önyargıların kemikleşmesine, kültürel çeşitliliğin düşmanlaştırılmasına ve küresel ölçekte çatışmaların körüklenmesine zemin hazırlar. Antropoloji ve sosyoloji, bu zihinsel körlüğü aşmak için her kültürün ancak kendi bağlamı içinde anlaşılabileceğini savunan “kültürel görelilik” ilkesini önerir.

Bu parçaya göre “etnosantrizm” ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

17.

Troya, binlerce yıl süresince Homer'in hayalinden doğma bir kent sanıldı. Fakat Homer'in epik şiirine hayran olan zengin bir Alman tüccarı Şliman, Hisarlık Tepesini kazınca, bir varmış bir yokmuş kabilinden masal ve martaval sanılan bir tane yalan Troya yerine, birbirinin üzerine kurulmuş dokuz tane sahici Troya'yı meydana çıkardı. İşte o zaman, bu dokuz Troya'nın hangisinin Homer'in Troya'sı olduğu hakkında arkeologlar ve başka bilginler arasında alevlenen tartışmalar Homer'in Troya savaşlarını bile gölgede bıraktı.

I. Uzun süre Homeros’un hayal gücünün ürünü olan bir kent sanıldığı

II. Şliman’ın kazılarında üst üste kurulmuş birden çok Troya kalıntısının bulunduğu

III. Bu kalıntılardan hangisinin Homeros’un Troya’sı olduğunun tartışma konusu olduğu

Bu parçaya göre Troya ile ilgili I, II ve III numaralı yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

18.

Çizgi romana özgü anlatım dilinin en önemli öğelerinden biri konuşma balonudur. Çok çeşitli türleri olmakla birlikte genel olarak çizimlerden ayrılacak bir biçimde, keskin çizgilerle, çoğu kez de daire ve elips biçiminde olur, ondan çıkıp bir kişinin başına yönelen bir üçgen ya da bir düz çizgi de onun (ya da içindeki konuşmanın) kime ait olduğunu, kimden çıktığını gösterir. Konuşma balonu kesik çizgilerle verilmişse bu onun içindekilerin fısıltıyla söylendiğini belirtir. Eğer balonun çerçevesi düz bir çizgi yerine bir bulutu andıracak biçimde daha çok yuvarlaklarla yapılmış ve kime ait olduğu da küçükten büyüğe doğru bir dizi daire ile belirtilmişse bir düşünce balonuyla karşı karşıya olduğumuz anlaşılır, o da ilgili kişinin aklından geçenleri gösterir.

Bu parçaya göre konuşma balonuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

19.

I. Keith Richards'ın rüyasında duyduğu ve daha sonra kayda aldığı meşhur gitar rifi, parçanın omurgasını oluşturur.

II. Satisfaction, 1960'lı yılların gençlik enerjisini ve yerleşik düzene karşı duyulan tatminsizliği simgeler.

III. Ancak şarkı, yalnızca bir isyanın değil, aynı zamanda tüketim toplumunun yarattığı boşluğun da güçlü bir ifadesidir.

IV. Bu ikonik gitar rifi, şarkının sözlerindeki huzursuzluğu ve arayışı dinleyicinin belleğine kazıyan en önemli ögelerden biri hâline gelmiştir.

V. Böylece The Rolling Stones, rock müziği yalnızca bir eğlence aracı olmaktan çıkarıp toplumsal bir duruşun simgelerinden biri hâline getirmiştir.

Yukarıdaki numaralanmış cümleler anlamlı ve kurallı bir paragraf oluşturacak biçimde sıralandığında, baştan ikinci cümle aşağıdakilerden hangisi olur?

20.

Yapay zekâ sistemlerindeki “yapay sinir ağları” (artificial neural networks) geliştirilirken insan beynindeki sinir ağları ve nöral esneklik (nöroplastisite) modeli taklit edilir. İnsan beyni, her yeni bilgi öğrendiğinde veya bir karar deneyimi yaşadığında nöronlar arasındaki sinaptik bağları yeniden yapılandırır; sık kullanılan yollar güçlenirken, kullanılmayan bağlar zamanla zayıflar. Yapay zekâ da benzer şekilde, kendisine verilen devasa veri setlerini işlerken katmanlar arasındaki ağırlıkları (weights) güncelleyerek kararlarını optimize eder. Ancak insan beyni ile yapay zekâ arasında çok temel bir fark vardır: Yapay zekâ, kararlarını sadece istatistiksel olasılıklar ve soğuk matematiksel veriler üzerinden alırken; insan beyni işin içine sezgileri, biyolojik evrimden gelen hayatta kalma korkularını ve hormonal dalgalanmaları da katar. Bu yüzden yapay zekâ satrançta bir insanı yenebilir ancak belirsizlik anlarında ani bir “bilişsel esneklik” veya sezgisel bir risk kararı alma konusunda henüz insan beyninin biyolojik karmaşıklığına ulaşamamıştır.

Bu parçaya göre aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?